Mùa hè tại các siêu đô thị Trung Quốc đang ngày càng trở nên khắc nghiệt với hàng loạt kỷ lục nhiệt độ liên tục bị xô đổ. Việc hàng triệu chiếc máy điều hòa gia đình đồng loạt hoạt động hết công suất vào giờ cao điểm đã đặt một áp lực nghẹt thở lên hệ thống lưới điện.

Để giải quyết tận gốc bài toán hóc búa này, thay vì khuyến khích người dân lắp thêm điều hòa cục bộ, các nhà quy hoạch đô thị Trung Quốc đã tạo ra một cuộc cách mạng: Xây dựng hệ thống làm mát tập trung quy mô toàn thành phố.

Hệ thống “Điều hòa trung tâm” quy mô đô thị​

Thay vì mỗi tòa nhà phải tự lắp đặt hệ thống làm lạnh riêng lẻ, Trung Quốc xây dựng các trạm năng lượng trung tâm khổng lồ chuyên sản xuất nước lạnh.

• Cách vận hành: Nước lạnh từ trạm trung tâm sẽ được dẫn qua mạng lưới đường ống ngầm khép kín chạy khắp thành phố để đến từng văn phòng, trung tâm thương mại và khu dân cư để hấp thụ nhiệt, làm mát không khí. Sau đó, dòng nước ấm trở lại sẽ quay về trạm để bắt đầu chu trình mới.
• Hiệu quả thực tế: Tại Khu hợp tác kinh tế Thâm Quyến, hệ thống này giúp làm mát cho 2,75 triệu mét vuông sàn, tiết kiệm 130 triệu kWh điện và giảm 130.000 tấn khí thải CO2 mỗi năm. Mô hình tương tự tại Quảng Châu kết nối 8 trạm năng lượng, cho công suất làm lạnh lên tới hơn 200.000 tấn lạnh.

Công nghệ tích trữ đá và tận dụng lòng đất​

Để giải quyết bài toán quá tải điện vào ban ngày, Trung Quốc áp dụng chiến lược “sản xuất băng đêm, làm mát ngày”. Vào ban đêm (khung giờ thấp điểm, giá điện rẻ), các trạm năng lượng sẽ vận hành tối đa công suất để sản xuất và tích trữ một lượng đá lạnh khổng lồ. Ban ngày (giờ cao điểm nắng nóng), lượng đá này sẽ được xả ra để làm mát dòng nước phân phối đi khắp đô thị, giúp “san phẳng” biểu đồ phụ tải điện. Tại trung tâm hành chính mới của Bắc Kinh, người ta khai thác sự ổn định nhiệt độ trong lòng đất để làm mát vào mùa hè và sưởi ấm vào mùa đông, kết hợp tái sử dụng nước thải đã qua xử lý để tạo hệ sinh thái tuần hoàn.

Số hóa luồng khí mát bằng Trí tuệ nhân tạo (AI)​

Để điều phối mạng lưới đường ống khổng lồ này, Trung Quốc sử dụng các thuật toán AI đóng vai trò làm “bộ não” điều khiển thời gian thực:

• AI tự động phân tích dữ liệu khí tượng, dự báo biến động lưới điện và mật độ người trong các tòa nhà.
• Từ đó, hệ thống tự động đưa ra quyết định khi nào cần tăng tốc sản xuất, khi nào cần xả đá dự trữ hoặc chủ động chuyển dịch mức tiêu thụ năng lượng sang khung giờ thấp điểm mà không làm giảm sự thoải mái của người dân.

Cuộc cách mạng làm mát của Trung Quốc đánh dấu sự thay đổi toàn diện trong tư duy kiến trúc: Làm mát không còn là việc cá nhân của từng hộ gia đình, mà là hạ tầng kỹ thuật bắt buộc của đô thị. Việc đồng bộ hóa từ không gian ngầm đến các trạm năng lượng trên mặt đất giúp các thành phố lớn tại đây tự tin vận hành an toàn và xanh sạch ngay cả trong những điều kiện thời tiết cực đoan nhất.